Algemeen

Wat is een draagmoeder?

Vormen van draagmoederschap

Er zijn 2 vormen van draagmoederschap:

  • Via natuurlijke weg of kunstmatige inseminatie

    De draagmoeder wordt via de natuurlijke weg of via kunstmatige inseminatie bevrucht met het zaad van de wensvader of donor. Dit wordt laagtechnologisch draagmoederschap genoemd. De draagmoeder is genetisch verwant aan het kind.
  • Via een embryo

    Bij de draagmoeder wordt een embryo ingebracht dat ontstaan is door reageerbuisbevruchting. Dit heet hoogtechnologisch draagmoederschap. De draagmoeder is niet genetisch verwant aan het kind. De wensouders zijn geheel (eigen eicel en zaadcel), gedeeltelijk (eigen eicel of zaadcel) of helemaal niet genetisch verwant aan het kind.

De specifieke eisen voor deze behandeling staan vermeld in de Richtlijn Hoogtechnologisch Draagmoederschap. Deze richtlijn bepaalt dat het genetisch materiaal (de eicel en zaadcel) afkomstig zijn van beide wensouders. De richtlijn stamt uit 1998 en wordt op dit moment opnieuw door de beroepsgroep bekeken.

Adoptie door wensouders

De vrouw uit wie het kind wordt geboren is volgens de Nederlandse wet juridisch de moeder. De draagmoeder is dus na de geboorte formeel de moeder. Is zij getrouwd, dan is haar man de juridische vader van het kind. Na draagmoederschap kunnen de juridische ouders het kind afstaan aan de wensouders.

De wensouders kunnen via adoptie juridische ouders worden. Dit kan alleen als de draagmoeder (of draagouders) geen ouderlijk gezag meer heeft.

De wensouders mogen na de geboorte het kind opnemen in hun gezin. Ze vormen dan een pleeggezin. De Raad voor de Kinderbescherming moet hen daarvoor van tevoren toestemming geven. Het kind opnemen in het gezin zonder deze toestemming is strafbaar.

De draagmoeder of de draagouder(s) kunnen via de Raad voor de Kinderbescherming de rechter vragen om een maatregel die het gezag van haar/hen over het kind beëindigt. De Raad moet eerst vaststellen dat het kind zodanig opgroeit dat hij in zijn ontwikkeling ernstig wordt bedreigd en de ouder niet in staat is de verantwoordelijkheid voor de verzorging en opvoeding van het kind kan dragen binnen aanvaardbare termijn.

Op verzoek van de Raad kan de rechter een gezagsbeëindigende maatregel uitspreken.

De wensouders willen het kind verzorgen en opvoeden. Zij vragen hiervoor de voogdij over het kind aan bij de rechter. Wanneer de wensouders het kind 1 jaar verzorgd en opgevoed hebben, kunnen zij de rechtbank om adoptie vragen.

Bevorderen van (commercieel) draagmoederschap strafbaar

Het zijn van draagmoeder is in Nederland niet verboden. Een aantal handelingen die in het kader van (commercieel) draagmoederschap kunnen worden verricht, zijn wel strafbaar gesteld (artikelen 151b en 151c van het Wetboek van Strafrecht). De bedoeling daarvan is te verhinderen dat draagmoederschap gebruikt wordt om er financieel beter van te worden. Reclame en andere uitingen, ook op internet, om vraag en aanbod rond draagmoederschap te stimuleren zijn daarom strafbaar gesteld.

Draagmoederschap buitenland

In andere landen is draagmoederschap tegen betaling en het anoniem doneren van eicellen en zaadcellen wel mogelijk en legaal. Bijvoorbeeld in India, Oekraïne en een aantal Noord-Amerikaanse staten.

Er zijn Nederlandse wensouders die via een draagmoeder in het buitenland een kind krijgen. Het wordt ook steeds makkelijker, onder meer door internet, om van diensten in het buitenland gebruik te maken. Ook de lage kosten spelen een rol.

De Nationaal Rapporteur Mensenhandel en Seksueel Geweld tegen Kinderen heeft aandacht gevraagd voor de situatie van draagmoeders in deze landen. Er zijn vrouwen die zich als draagmoeder beschikbaar stellen omdat ze anderen willen helpen. Maar er zijn ook vrouwen die dit doen om het geld. In dat geval bestaat het risico van uitbuiting. Als bijvoorbeeld arme vrouwen veel geld wordt geboden, kan er sprake zijn van dwang of misbruik van een kwetsbare positie.

Kind naar Nederland halen niet vanzelfsprekend

In een aantal landen worden bij draagmoederschap de wensouders meteen als juridische ouders op de geboorteakte vermeld. Dit is in strijd met de Nederlandse wet waarin staat dat de moeder uit wie het kind geboren is, de juridische moeder is (artikel 1:198 Burgerlijk Wetboek). Wanneer de wensouders voor het kind een Nederlands paspoort aanvragen, wordt de aanvraag afgewezen. Het kind kan dan in principe het geboorteland niet uit, maar krijgt ook geen toestemming om naar Nederland te reizen en in Nederland te verblijven.

Wensouders die voor een draagmoeder naar het buitenland gaan, moeten daar rekening mee houden.

Afspraken schriftelijk vastleggen

Wensouder(s) en draagmoeder moeten er rekening mee houden dat de afspraken die zij maken over draagmoederschap niet juridisch bindend zijn. Dit betekent dat de gemaakte afspraken niet afdwingbaar zijn bij de rechter. Toch is het verstandig de gemaakte afspraken schriftelijk vast te leggen. De reden hiervoor is dat de rechter de schriftelijke afspraken wel kan meenemen bij zijn overwegingen indien wensouder(s) en/of draagmoeder bij onenigheid besluiten naar de rechter te gaan. Bovendien is de kans op misverstanden tussen wensouder(s) en draagmoeder kleiner indien de afspraken duidelijk op papier staan.

Voornemen om draagmoederschap in het buitenland onder voorwaarden te accepteren

De staatssecretaris van Veiligheid en Justitie heeft op 16 december 2011 een brief over draagmoederschap aan de Tweede Kamer gestuurd. Hierin kondigde de staatssecretaris aan dat hij draagmoederschap in het buitenland onder een aantal voorwaarden wil gaan accepteren. De wijze waarop dit kan worden toegestaan wordt nog nader uitgewerkt. Het voorstel is dat:

  • Minstens 1 wensouder genetisch verwant moet zijn aan het kind. Is dat niet het geval, dan blijft de mogelijkheid van (interlandelijke) adoptie.
  • Bekend moet zijn wie de andere genetische ouder van het kind is. Bij eiceldonatie of zaadceldonatie is dat de donor. Dit sluit aan bij artikel 7 van het Verdrag inzake de Rechten van het Kind. Hierin staat dat een kind, voor zover mogelijk, het recht heeft zijn of haar ouders te kennen. Nederland heeft dat geregeld in de Wet donorgegevens kunstmatige bevruchting. Hetzelfde hoort te gelden bij een kind dat na een draagmoederschap in het buitenland geboren is en naar Nederland komt.

Als niet aan deze voorwaarden wordt voldaan, dan zal Nederland niet meewerken aan de overkomst van een kind uit het buitenland.

Staatscommissie herijking ouderschap

Op 21 februari 2014 heeft de ministerraad besloten tot het instellen van de Staatscommissie herijking ouderschap. Deze commissie zal zich onder meer buigen op vraagstukken rond draagmoederschap. Nagegaan wordt of er in Nederland een wettelijke regeling moet komen voor draagmoederschap en hoe die eruit zou moeten zien. Daarbij zal nadrukkelijk gekeken worden naar ervaringen in het buitenland.

De commissie heeft een brede samenstelling. Naast personen met gedegen kennis van kinderrechten en het Nederlandse personen- en familierecht maakt ook een medicus, pedagoog en een ethicus deel uit van de commissie. De commissie is gevraagd voor 1 maart 2016 een rapport uit te brengen.


Informatie over dit hoofdstuk
Datum laatste aanpassing: 2015-07-22 13:26:29
Licentie: CC0 1.0 Universal
Taal: nl-NL

Meer over dit onderwerp
Wat kan ik doen als (ik vermoed dat) mijn bewindvoerder onbetrouwbaar is?
Wat kan ik doen als (ik vermoed dat) mijn bewindvoerder onbetrouwbaar is?

Download: HTML | CSV | Excel | JSON